Κίνδυνοι σπηλαίων (απόσπασμα από το Εγκόλπιο Σπηλαιολογίας, ΣΠΕΛΕΟ, 2003)

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των άρθρων εφ’ όσον αναφέρεται ο σύλλογος, ο τίτλος του συγγράμματος και ο συγγραφέας. Θα πρέπει η αναδημοσίευση να χρησιμοποιείται για να προαχθεί η σπηλαιολογία αλλά και να μην είναι ενάντια στα συμφέροντα του συλλόγου.

A. Κίνδυνοι σπηλαίων, Εγκόλπιο Σπηλαιολογίας, ΣΠΕΛΕΟ, 2003
Β. Κίνδυνοι στα σπήλαια, σημειώσεις παρουσίασης, ΣΠΕΛΕΟ, 2002 (;)
Γ. Κίνδυνοι σπηλαίων, σημειώσεις παρουσίασης, ΣΠΕΛΕΟ, 2014
Δ. Βρώμικος αέρας

Κίνδυνοι σπηλαίων

Κύρια αιτία ατυχημάτων είναι το ανθρώπινο λάθος.

ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ:

  • Εκπαίδευση και εμπειρία.
  • Καλή φυσική κατάσταση (Ύπνος, φαγητό, ρουχισμός, άθληση. Όχι προηγούμενο ξενύχτι ή μεθύσι).
  • Παραμονή έξω από το σπήλαιο ενός ατόμου.
  • Να γνωρίζουν και άλλα άτομα εκτός της ομάδας ότι θα γίνει επίσκεψη στο συγκεκριμένο σπήλαιο.
  • Κράνος. Καλός φωτισμός. Καλά υλικά.

Πτώση του σπηλαιολόγου

Είναι το συχνότερο ατύχημα

    • Περπατώντας ή σε αναρρίχηση
      • Λόγω ολισθηρότητας από υγρασία, λάσπη, κόπρανα νυχτερίδων, σάρες, χόρτα και λειχήνες (αυτό μόνο στις εισόδους βαράθρων)
      • Λόγω ευθραυστότητας ορισμένων πετρωμάτων, π.χ. των σταλαγμιτών.
      • Πρόληψη: Κατάλληλα υποδήματα (γαλότσες με σόλα από καουτσούκ ή ορειβατικές μπότες)
      • Η στήριξη σε σταλαγμίτες να γίνεται μόνο στη βάση τους.
  • Από σκοινί ή σκάλα
  • Λόγω λάθους ιδίως στο κατέβασμα, στο πέρασμα από καρφί ή κόμπο.
  • Από κακή τοποθέτηση του σκοινιού στο βάραθρο (κόψιμο σκοινιού από τριβή, κακή τοποθέτηση καρφιών που μπορεί να βγουν από τη θέση τους).
  • Από έλλειψη κόμπου στο κάτω άκρο του σκοινιού.
  • Από κόψιμο, λύσιμο ή τράβηγμα του σκοινιού από περαστικούς.
  • Πρόληψη: Να υπάρχει και δεύτερο σκοινί για τους νέους. Τα καρφιά να είναι διπλά στα σαθρά πετρώματα (π.χ. σταλακτιτικό υλικό) και τόσα ώστε το σκοινί να μην τρίβεται πουθενά.

Πτώση αντικειμένου από ψηλά

  • Πέτρα, χώμα,, σάκος, υλικά (π.χ. σφυρί), πάγος.
  • Επίσης μπορεί να πέσει ένας σπηλαιολόγος πάνω σε άλλον.
  • Η πτώση οφείλεται σε απροσεξία άλλου σπηλαιολόγου ψηλότερα, ή στην ταλάντωση του σκοινιού όταν κάποιος ανεβαίνει η κατεβαίνει.
  • Πολύ επικίνδυνη είναι η πτώση έστω και μικρού αντικειμένου πάνω σε άτομο που αναρριχείται σε βράχο ή κατεβαίνει στο σκοινί.
  • Πρόληψη: να καλύπτεται ο χαμηλότερα ευρισκόμενος σπηλαιολόγος.
  • Να απομακρύνει τις επικίνδυνες πέτρες ο πρώτος που κατεβαίνει.
  • Να αποφεύγεται κάθοδος σε βάραθρο που κρέμονται πάγοι τις θερμές ώρες της ημέρας.

Κατολίσθηση

  • Συμβαίνει όταν ο σπηλαιολόγος φορτίσει με το βάρος του ασταθή βράχια.
  • Πρόληψη: Σε υποχρεωτικά περάσματα από επικίνδυνα βράχια να φορτίζονται τα χαμηλότερα, μεγαλύτερα και καλλίτερα στηριγμένα.

Απώλεια εξόδου

  • Πρόληψη: Σε δαιδαλώδη σπήλαια πρέπει να σημειώνονται οι διακλαδώσεις σε χαρτί, ή στο βράχο με βέλη που δείχνουν την έξοδο.
  • Αν τελικά κάποιος χαθεί, πρέπει:
    1. Να κάνει οικονομία στο φως.
    2. Να ακολουθεί τον πλατύτερο διάδρομο.
    3. Να σημειώνει τα σημεία που πέρασε ώστε να μην κάνει κύκλους.
    4. Να αναζητήσει βέλη προηγούμενων επισκεπτών.

Έλλειψη φωτός

  • Δημιουργεί αδυναμία εξόδου.
  • Πρόληψη: Κάθε ένας να έχει 2 φωτιστικά (ασετυλίνη – ηλεκτρικό) και εφεδρεία και για τα δύο.
  • Αν συμβεί μπορεί κανείς να βλέπει λίγο με τη σπίθα του αναπτήρα.
  • Το καλύτερο είναι να περιμένει για βοήθεια εάν κάποιοι άλλοι ξέρουν για την επίσκεψή του στο σπήλαιο.
  • Εάν η βοήθεια είναι απίθανη, πρέπει να χρησιμοποιηθεί σαν πηγή φωτός η σπίθα που παράγει το σφυρί πάνω στο βράχο ή δυο πέτρες χτυπώντας τις μεταξύ τους ή δύο σταλακτίτες.

Πνιγμός

  • Κυρίως στη σπηλαιοκατάδυση (λάθη στο μίτο, στον υπολογισμό του αέρα, ανεπαρκής εξοπλισμός κ.α.).
  • Από πτώση με τραυματισμό ή λιποθυμία σε νερό.
  • Από απλή πτώση σε ορμητικό νερό ή δίνη.
  • Από άνοδο της στάθμης του νερού σε καταβόθρες (κίνδυνος πνιγμού αλλά και αποκλεισμού).
  • Πρόληψη: Ιδιαίτερη προσοχή όταν κάτω υπάρχει νερό.
  • Να αποφεύγονται οι καταβόθρες όταν υπάρχει πιθανότητα βροχής.

Βλαβερά σπήλαια

  • Κοντά σε θερμές ιαματικές πηγές και ηφαιστειακές περιοχές (Υδρόθειο, ατμοί θειαφιού).
  • Σε περιοχές ορυχείων (Μειωμένο οξυγόνο, αυξημένο διοξείδιο του άνθρακα και μονοξείδιο του άνθρακα)
  • Σε σπήλαιο που χρησιμοποιούνται σαν σκουπιδότοποι ή για αποχέτευση λυμάτων (Μεθάνιο, υδρόθειο κ.α.).
  • Σε αίθουσες σπηλαίων όπου σαπίζουν ξύλα και φύλλα δένδρων (π.χ. σε καταβόθρες).
  • Σε καινούριο τμήμα σπηλιάς που ανακαλύπτεται με σπηλαιοκατάδυση.
  • Κοντά σε κοιτάσματα πετρελαίου ή φυσικού αερίου (Υδρογονάνθρακες)
  • Σπάνια συναντώνται βλαβερά αέρια αλλά είναι πολύ επικίνδυνα ιδίως το άοσμο μονοξείδιο του άνθρακα.
  • Τα σπήλαιο που δεν ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες έχουν καλό αερισμό ακόμη και στα βαθύτερα σημεία τους, όσο μικρή κι αν είναι η είσοδος.
  • Πρόληψη: Αν ο σπηλαιολόγος αισθανθεί δύσπνοια, παράξενη μυρωδιά, ξαφνική ζάλη, πονοκέφαλο ή τάση για εμετό, πρέπει να βγει αμέσως.

Δηλητηριώδεις οργανισμοί

  • Σπάνια συναντώνται σκορπιοί η οχιές μόνο κοντά στην είσοδο.
  • Μικρή προσοχή στα χέρια σε στενή είσοδο.
  • Η νυχτερίδα δεν επιτίθενται αλλά εάν κανείς την πιάσει, αυτή μπορεί να δαγκώσει κα υπάρχει μικρός κίνδυνος λύσσας.

Σεισμός

  • Είναι πολύ σπάνιο ενδεχόμενο. Μπορεί να πέσουν βράχια από την οροφή. Πρόληψη: Όχι επίσκεψη σε σπήλαιο σε περίοδο σεισμών.

Υποθερμία

  • Μπορεί να συμβεί μετά από πολύωρη παραμονή σε ψυχρά σπήλαια.
  • Το θύμα αρχικά κρυώνει, οι πνευματικές λειτουργίες εξασθενούν, η κινητικότητα μειώνεται, ενώ αργότερα παραλύει, βυθίζεται σε λήθαργο και πεθαίνει.
  • Αντιμετώπιση: Παροτρύνεται το θύμα να κινείται και να βγει από τη σπηλιά πρώτος.
  • Δίνονται στεγνά και ζεστά ρούχα.
  • Δίνονται θερμιδογόνα φαγητά και ζεστά΄ ροφήματα.
  • Όταν δεν μπορεί να κινηθεί προστατεύεται από το κρύο και μεταφέρεται έξω.