Κίνδυνοι στα σπήλαια (σημειώσεις παρουσίασης, ΣΠΕΛΕΟ, 2002;)

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των άρθρων εφ’ όσον αναφέρεται ο σύλλογος, ο τίτλος του συγγράμματος και ο συγγραφέας. Θα πρέπει η αναδημοσίευση να χρησιμοποιείται για να προαχθεί η σπηλαιολογία αλλά και να μην είναι ενάντια στα συμφέροντα του συλλόγου.

A. Κίνδυνοι σπηλαίων, Εγκόλπιο Σπηλαιολογίας, ΣΠΕΛΕΟ, 2003
Β. Κίνδυνοι στα σπήλαια, σημειώσεις παρουσίασης, ΣΠΕΛΕΟ, 2002; (pdf)
Γ. Κίνδυνοι σπηλαίων, σημειώσεις παρουσίασης, ΣΠΕΛΕΟ, 2014
Δ. Βρώμικος αέρας

Κίνδυνοι στα σπήλαια

Κύρια αιτία ατυχημάτων είναι το ανθρώπινο λάθος.

ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ
Εκπαίδευση και εμπειρία
Καλή φυσική κατάσταση (Ύπνος, φαγητό, νερό, ρουχισμός, άθληση. Οχι προηγούμενο ξενύχτι η μεθύσι).
Παραμονή έξω απ΄το σπήλαιο ενός ατόμου.
Ενημέρωση άλλων ανθρώπων για την είσοδο μας στην συγκεκριμένη σπηλιά.
Κράνος, καλός φωτισμός, καλά υλικά.

1. ΠΤΩΣΗ ΒΡΑΧΩΝ
Είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για του σπηλαιολόγους και αυτός με τις περισσότερες πιθανότητες να συμβεί.

ΑΙΤΙΕΣ
キ Τυχαία.
キ Από απροσεξία.
キ Από κατολίσθηση.
キ Από σχοινί που τρίβεται στο βράχο.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Καθαρίζουμε τις πέτρες από τις άκρες των βαράθρων που πρόκειται να κατέβουμε.
キ Προσέχουμε τις πέτρες που πέφτουν κατά την κάθοδο των βαράθρων. Σε περίπτωση που πέσει κάποια πέτρα φωνάζουμε «ΠΕΤΡΑ» δυνατά για να καλυφθούν αυτοί που πιθανά βρίσκονται στη βάση του βαράθρου.
キ Δεν αφήνουμε το σχοινί να τρίβεται στο βράχο.
キ Να μην καθόμαστε κάτω από το σχοινί κατά την κάθοδο ή άνοδο άλλου σπηλαιολόγου.
キ Σε περίπτωση που αντιληφθούμε κάποια πέτρα να πέφτει και δεν υπάρχει σίγουρο σημείο κάλυψης τότε κολλάμε στο βράχο με το πρόσωπο και καλύπτουμε με τα χέρια, περιφερειακά με το κράνος, το κεφάλι.

2. ΠΤΏΣΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΌΓΟΥ

Είναι το συχνότερο ατύχημα

ΑΙΤΙΕΣ
キ Τριβή σχοινιού στο βράχο.
キ Παλιά υλικά.
キ Υλικά που έχουν υποστεί φθορές από πτώσεις ή χτυπήματα.
キ Κακή χρήση υλικών.
キ Από καρφί κακά τοποθετημένο.
キ Από καρφί τοποθετημένο σε ακατάλληλο βράχο.
キ Από καρφί τοποθετημένο κοντά σε ρήγμα στο βράχο.
キ Από απροσεξία.
キ Από απειρία.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Έλεγχος και συντήρηση υλικών ατομικών και ομαδικών μετά από κάθε χρήση.
キ Να μη χρησιμοποιούμε παλιά υλικά.
キ Να μη χρησιμοποιούμε σχοινιά λεπτότερα των 9 χιλιοστών.
キ Να μη χρησιμοποιούμε υλικά χωρίς προδιάγραμμα.
キ Να μην τρίβονται τα σχοινιά στα βράχια.
キ Να μη γίνεται αναρρίχηση χωρίς σχοινί ασφαλείας (δυναμικό).
キ Να μην ανεβαίνουν δύο άτομα στο ίδιο σχοινί.
キ Στο τέλος του σχοινιού να γίνεται κόμπος.
キ Να προβλέπεται ώστε η είσοδος και η έξοδος στα βάραθρα να είναι άνετη.
キ Κατά την είσοδο και έξοδο στα βάραθρα να ασφαλίζεστε με την προσωπική σας ασφάλεια.
キ Να μην υπερτιμάτε τις δυνάμεις σας.
キ Να μην σταματάτε ποτέ σε πατάρια μεταξύ πηγαδιών ανασφάλιστοι.
キ Να ασφαλίζεστε όταν τοποθετείτε καρφί σε επικίνδυνα σημεία.
キ Χρησιμοποίηση σωστών υλικών.
キ Στα καρφιά χρησιμοποιούμε κώνους ιδίου τύπου.
キ Σχολαστικός έλεγχος της ποιότητας του βράχου. Γίνεται οπτικός έλεγχος για πιθανά ρήγματα και διακλάσεις και ακουστικώς χτυπώντας με το σφυρί για να διαπιστώσουμε εάν είναι κούφιος.
キ Δεν αγκυρώνουμε με «σπηλαιόγαλα».
キ Δεν αγκυρώνουμε σε σαθρό σταλακτικό υλικό.
キ Στην αρχή κάθε βαράθρου χρησιμοποιούμε τουλάχιστον δύο αγκυρώσεις.
キ Χρησιμοποιούμε φυσικά σημεία αγκύρωσης μόνο εάν είμαστε απολύτως σίγουροι.
キ Η μη ύπαρξη κόμπου στο τέλος του σχοινιού.
キ Υπερβολική αυτοπεποίθηση.
キ Απειρία.

3. ΠΤΩΣΗ ΥΛΙΚΩΝ

ΑΙΤΙΕΣ
• Υλικά που δεν είναι καλά στερεωμένα η ασφαλισμένα από επάνω μας
• Υλικά αφημένα δίπλα στο βάραθρο

ΠΡΟΛΗΨΗ
• Ότι υλικό χρησιμοποιούμε το έχουμε δεμένο η ασφαλισμένο
• Δεν αφήνουμε τίποτα ανασφάλιστο δίπλα σε είσοδο βαράθρου

4. ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ – ΥΠΟΘΕΡΜΙΑ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Κρύο
キ Νύστα
キ Κούραση
キ Μεγάλες παραμονές σε σπήλαιο.
キ Μεγάλες αναμονές σε όχι κατάλληλα σημεία.
キ Σπατάλη δυνάμεων.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Να γνωρίζουμε τις δυνατότητες μας.
キ Να μην υποτιμάμε τις δυσκολίες.
キ Να μην διακινδυνεύουμε σε πηγάδια με καταρράκτες σε εποχές βροχοπτώσεων.
キ Να μην υποβαθμίζουμε τα κρυολογήματα που προέρχονται από πολύωρες παραμονές σε σπήλαια.
キ Να μην διστάζουμε να λέμε στους συναδέλφους μας το βαθμό της κούρασης μας και την κατάσταση που βρισκόμαστε.
キ Να μην προωθούμαστε πολύ γρήγορα γιατί έχουμε μεγάλη κατανάλωση ενέργειας.
キ Να σταματάμε την εξερεύνηση πριν ο οργανισμός μας κάψει τα αποθέματα ενέργειας.
キ Να μην παραμένουμε για πολύ ακίνητοι γιατί θα επέλθει κρυοπληξία.
キ Να πίνουμε ζεστά ροφήματα και να παίρνουμε ζάχαρη.
キ Σωστή διατροφή πριν την είσοδο στα σπήλαια.

5. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΓΛΙΣΤΡΗΜΑΤΑ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Από απροσεξία.
キ Από απερισκεψία.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Να χρησιμοποιούμε σχοινί ασφαλείας σε τραβέρσες και γλιστερές επιφάνειες.
キ Να αποφεύγονται περάσματα με ελεύθερη αναρρίχηση ιδίως όταν μεταφέρουμε σακίδια.

6. ΠΛΗΜΜΥΡΕΣ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Αιφνιδιαστικές βροχές.
キ Λιώσιμο χιονιών σε συνδυασμό με βροχή η άνοδος θερμοκρασίας (Για βάραθρα σε χιονισμένο υψόμετρο).
キ Άνοδος της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα μετά από έντονη βροχοπτώση.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Πληροφόρηση του τοπικού δελτίου καιρού.
キ Στα βάραθρα να γίνονται αρματώματα σε σημεία που δεν φτάνει το νερό σε περίπτωση ξαφνικής πλημμύρας.
キ Να σημειώσουμε εναλλακτικές διαδρομές αν είναι δυνατό μακριά από το νερό.
キ Να μην ανεβαίνουμε στα βάραθρα σε περίπτωση απότομης αύξησης του νερού που πέφτει σε αυτά.
キ Σε περίπτωση πλημμύρας καλύτερα να περιμένουμε σε κάποιο ξερό σημείο του σπηλαίου.
キ Εάν υπάρχει ανάγκη μετακίνησης να ασφαλιζόμαστε στα επικίνδυνα σημεία.
キ Να κρατιόμαστε όσο το δυνατό έξω από το νερό για να αποφεύγεται η υποθερμία.
キ Να μην μπαίνουμε σε καταβόθρες στις βροχερές εποχές.
キ Στο εσωτερικό του κράνους να έχουμε μια ατομική αλουμινοκουβέρτα και ένα θερμαντικό σώματος.

7. ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ ΣΕ ΣΤΕΝΑ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Από γλίστρημα.
キ Από απροσεξία.
キ Από αγωνία.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Προσοχή στα κάθετα στενώματα να διασφαλίζουμε τον τρόπο ανόδου.
キ Να μην μπαίνουμε σε καθοδικά στενώματα με το κεφάλι εάν δεν είμαστε σίγουροι ότι μπορούμε να γυρίσουμε πίσω.
Σημείωση: εάν μπούμε με τα πόδια πρέπει να προσέξουμε μήπως ακολουθεί βάραθρο μετά το καθοδικό στένωμα.
キ Να βγάζουμε τα εξαρτήματα που δεν χρειαζόμαστε και που θα μπορούσαν να μπλοκάρουν το στένωμα.
キ Να περνάμε τα στενώματα τόσο ώστε να μην έχουμε πρόβλημα αναπνοής.
キ Να μην περνάει ποτέ τελευταίος αυτός που έχει τις περισσότερες πιθανότητες να μπλοκάρει.
キ Να περνάτε τα στενά ήρεμα χωρίς να ξοδεύεται πολύ ενέργεια.

8. ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Εγκαύματα από την φλόγα της ασετιλίνης.
キ Εγκαύματα από έκρηξη της εφεδρικής ασετιλίνης εάν αυτή βραχεί.
キ Εγκαύματα από εξάρτηση.
キ Εγκαύματα από φόρμες κατάδυσης.
キ Εγκαύματα από σχοινί.
ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Προσοχή με τη ασετιλίνη γιατί μπορεί να κάψουμε κάποιο συνάδελφο.
キ Μεταφέρουμε την εφεδρική ασετιλίνη σε στεγανά δοχεία.
キ Σωστή εφαρμογή των εξαρτήσεων στο σώμα.
キ Η ένδυση να είναι ανάλογη με τις συνθήκες του σπηλαίου.
キ Για την κάθοδο σε μεγάλα βάραθρα να χρησιμοποιούμε γάντια.

9. ΧΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Από λάθος διαδρομή.
キ Από υπερεκτίμηση της μνήμης μας.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Να σημειώσουμε τα καθοριστικά περάσματα στο χαρτί η να αφήνουμε σημάδια η βέλη που δείχνουν την έξοδο.
キ Να κοιτάμε προς τα πίσω ώστε να έχουμε και την αντίθετη εικόνα, εκείνη της επιστροφής.
キ Σε περίπλοκα σπήλαια να έχουμε χάρτες ή οδηγό και να τους μελετάμε πριν την είσοδο στο σπήλαιο.
Σε περίπτωση που χαθούμε: κάνουμε οικονομία στο φώς, αναζητούμε τυχόν βέλη η ίχνη προηγούμενων επισκεπτών, σημαδεύουμε τα σημεία που περάσαμε ώστε να μην κάνουμε κύκλους.

10. ΑΣΦΥΞΙΑ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Κακός αερισμός της αίθουσας.
キ Παρουσία CO2 και CO από οργανικές αιτίες όπως γουανό, υλικό σε αποσύνθεση ή αέρια από βαθιές σχισμές.
キ Οι κίνδυνοι αυξάνονται πολύ σε τεχνητά σπήλαια πχ. ορυχεία.
キ Από απόβλητα πχ. ελαιουργεία.

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Να επιστρέψετε αμέσως πίσω σε περίπτωση αναπνευστικής δυσκολίας, πονοκεφάλου, εάν σβήνουν οι ασετιλίνες της ομάδος από παρουσία CO2.
キ Nα πληροφορηθείτε για τα χαρακτηριστικά του σπηλαίου πχ. εάν κοντά στο σπήλαιο υπάρχει λατομείο όπου χρησιμοποιούνται εκρηκτικά.
キ Πολύ προσοχή εάν χρησιμοποιηθούν εκρηκτικά ή κομπρεσέρ.

11. ΕΛΛΕΙΨΗ ΦΩΤΟΣ

ΑΙΤΙΕΣ
キ Καταστροφή του συστήματος φωτισμού.
キ Χάσιμο της φιάλης της ασετιλίνης.
キ Έλλειψη ανταλλακτικών για το ηλεκτρικό σύστημα.
キ Έλλειψη ανταλλακτικών πετρών ασετιλίνης.
キ Έλλειψη μπαταριών

ΠΡΟΛΗΨΗ
キ Κατανομή των ανταλλακτικών σε περισσότερα από ένα σακίδια.
キ Προσωπικά να μεταφέρει ο κάθε σπηλαιολόγος απόθεμα ασετιλίνης, μπαταριών, λαμπάκια, μπεκ, φλάντζα και νερό.
キ Να γνωρίζουμε κάθε στιγμή τί απόθεμα φωτισμού διαθέτει η ομάδα.
キ Να υπάρχει εφεδρικός φακός ( πχ. με φώτα LED μεγάλης διάρκειας ).

Αντιμετώπιση
13. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την σπίθα του αναπτήρα.
14. Το φλάς της φωτογραφικής μηχανής για λίγα βήματα.
15. Ακόμα και η σπίθα που μπορεί να δημιουργηθεί με το σφυρί στο βράχο μπορεί να βοηθήσει.
16. Το καλύτερο είναι να περιμένουμε να έρθει βοήθεια από έξω.

12.ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΗ

Συμβαίνει όταν ο σπηλαιολόγος φορτίσει με το βάρος του ασταθή βράχια.

ΠΡΟΛΗΨΗ
Σε υποχρεωτικά περάσματα απο επικύνδυνα βράχια. να φορτίζονται τα χαμηλώτερα, μεγαλύτερα και καλύτερα στηριγμένα.

13. ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΕΙΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

Σπάνια συναντάμε σκορπιούς, η οχιές και μόνο κοντά στην είσοδο η σε σημείο στο δάπεδο βαράθρου.

Προσοχή στα χέρια σε στενή είσοδο
χρήση γαντιών
Η νυχτερίδα δεν επιτίθεται αλλά όταν την πιάσεις μπορεί να δαγκώσει και υπάρχει μικρός κίνδυνος λύσσας ειδικά στην Β. Ελλάδα.

ΠΡΟΛΗΨΗ
χρήση γαντιών
Προσοχή στα χέρια σε στενή είσοδο
Δεν πιάνουμε νυχτερίδες.

14. ΣΕΙΣΜΟΣ

Είναι πολύ σπάνιο ενδεχόμενο. Μπορεί να πέσουν βράχια από την οροφή.

ΠΡΟΛΗΨΗ
Δεν επισκεπτόμαστε σπήλαια σε περίδο σεισμων.

15. ΥΠΑΡΞΗ ΖΩΩΝ

Υπάρχει κάποιος κίνδυνος από πανικό κάποιου ζώου π.χ. κατσίκας πού έχει τυχόν εγκλωβιστεί και μας στριμώξει κατά την έξοδο του, η θα μπορούσε να μας σπρώξει σε κάποιο γκρεμό η βάραθρο.

ΠΡΟΛΗΨΗ
Ελέγχουμε πρίν την είσοδο μας και είμαστε πάντα ασφαλισμένοι κοντά σε κενό.

Στέφανος Νικολαΐδης
μέλος ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο.